1 2 3 4

Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Europa inwestująca w obszary wiejskie.

Współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Osi 4 LEADER Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 w ramach działania 413 Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju.

Miejscowości

Wiadomości

środa, 07 styczeń 2015 13:19

Nowosielce

Napisane przez 
Oceń ten artykuł
(0 głosów)

Nowosielce to miejscowość położona przy drodze do Sanoka, nad rzeką Pielnicą, w gminie Zarszyn. Wieś przyjmowała różne nazwy, m.in. Nouosedlcze, Nowosedlce, Nowoszyelcze i w końcu Nowosielce. Spotyka się również nazwę Nowosielce-Gniewosz. Drugi człon wywodzi się od nazwiska właścicieli wsi.

Niestety żadne dokumenty nie podają daty powstania wsi. Najstarszy dokument ze wzmianką o miejscowości pochodzi z 6 listopada 1390 roku. Król Władysław Jagiełło w 1426 roku udzielił pozwolenia Janowi Dolińskiemu na przeprowadzenie pomiaru na łany frakońskie w Nowosielcach. Wydał również nowy dokument lokacyjny, przenosząc wieś z prawa ruskiego na magdeburskie oraz przywilej na sołtysostwo. Jeden z sołtysów miejscowości, Mikołaj Biernaszowski w latach 1481-1486 pełnił funkcję sędziego grodzkiego w Sanoku. W 1481 roku został dziedzicem Nowosielec.

W XVI wieku Nowosielce posiadały 23 i ¾ łanu, gospodarowało na nich 49 kmieci.

W 1624 roku wieś ucierpiała z powodu najazdu Tatarów. Po pierwszym rozbiorze Polski Nowosielce znalazły się w zaborze austriackim.

Pierwszym właścicielem sołectwa nadanego przez króla Jana Kazimierza był Adam Stebnicki, później Bazyli Wroblicki i Paweł Wasiecki. Następnie sołtysem Nowosielec był Franciszek Wroblicki. Adam Wróblicki wydzierżawił sołectwo wsi Adamowi Gniewoszowi.

Od końca XVIII wieku dobra ziemskie w Nowosielcach należały do rodziny Gniewoszów. Najpierw do Stanisława Gniewosza z Oleksowa, który odkupił wieś od hrabiego Józefa Mniszcha, następnie do jego syna Piotra Gniewosza, żonatego z Joanną z Borkowskich, a potem do najstarszego syna Piotra Gniewosza, Wiktora, żonatego z Łucją z Ostaszewskich, córką Sebastiana Ostaszewskiego. Kolejnym właścicielem był syn Wiktora i Łucji, Feliks, a po Feliksie Gniewoszu jego syn, Wiktor Gniewosz. Od 1921 roku do końca II wojny światowej Nowosielce należały do stryjecznej siostry Gniewosza, Heleny Gniewoszówny. W jej posiadaniu majątek nowosielski znajdował się do 1944 roku.

Dzięki Helenie Gniewoszównej w Nowosielcach nastąpił rozwój gospodarczy i kulturalny. Na przykład w 1924 roku dziedziczka zorganizowała kurs koronek klockowych, który trwał 5 tygodni, a uczestniczyło w nim 14 dziewcząt.

11 sierpnia 1927 roku we wsi oddano do użytku nowy Dom Ludowy, który wybudowano dzięki składkom mieszkańców i ofiarodawców z całego kraju. W tym czasie część nowosielskiego sołectwa nabył major WP Antoni Małek z Posady Zarszyńskiej wraz z zachowanym dużym gumnem murowanym.

Na terenie Nowosielec znaleziono m.in.: jedną polską srebrną monetę z 1623 roku oraz 2 miedziane grosze polskie z 1665 i 1738 roku, zaś w 1960 roku przy robotach budowlanych zabudowań Jana Zubla odkopano piec do suszenia owoców z XVII wieku.

Z końcem XIX stulecia stała we wsi drewniana cerkiew parafialna, do której uczęszczali wierni również z Bażanówki, Długiego, Zarszyna i Posady.

W czasie I wojny światowej wojska rosyjskie przybyły do Nowosielec 27 września 1914 roku. Wyparły je wojska austriackie 7 października, ale nie na długo, bo tylko do 11 listopada. Żandarmeria węgierska z polecenia Austriaków rozstrzelała w Nowosielcach trzech Rusinów oskarżonych o sprzyjanie Rosjanom. W maju 1915 roku wieś znalazła się poza linią obstrzału wojsk austriackich. W czasie I wojny światowej zginęło 23 mieszkańców Nowosielec.

Po wybuchu II wojny światowej wieś została zajęta przez hitlerowców 9 września 1939 roku. Sześciu żołnierzy z Nowosielec zginęło. W obozach koncentracyjnych umarło trzech mieszkańców. Wojska radzieckie wkroczyły do wsi 9 sierpnia 1944 roku. Linia frontu przebiegała przez Nowosielce, dlatego ludność tutaj mieszkająca została ewakuowana wraz z inwentarzem i dobytkiem osobistym do Grabownicy. W czasie walk 1944 roku zginęło 14 osób.

Po zakończeniu wojny, w lipcu 1945 roku ludność rusińską z Nowosielec wysiedlono do krajów byłego ZSRR. W nocy z 31 grudnia 1945 roku na 1 stycznia 1946 roku, w trakcie napadu nacjonalistów ukraińskich z UPA na Nowosielce, spalono 152 domy oraz zamordowano 17 Polaków. Sygnałem do napadu na wieś było wysadzenie pobliskiej stacji kolejowej. Tablica upamiętniająca to wydarzenie wraz z nazwiskami osób zamordowanych znajduje się w nowosielskim kościele.

Według spisów ludności w 1589 roku mieszkało tutaj 54 Polaków. W 1652 roku ich liczba zmniejszyła się do 29 osób. W 1921 roku żyło w Nowosielcach 1227 osób, zaś w 1931 roku wieś liczyła już 1286 mieszkańców. Po wojnie osiedliło się we miejscowości 12 nowych rodzin.

Na początku XVII wieku do Nowosielec napłynęło dużo ludności ze Słowacji. Mieszkali tutaj głównie Polacy i Rusini, ale również Żydzi. Ludność utrzymywała się głównie z uprawy roli i rzemiosła. Pierwsza jednoklasowa szkoła ludowa we wsi powstała w 1868 roku. Nauczycielem został chłop Karol Boczar. W 1908 roku utworzono nową jednostkę dwuklasową. Nauczycielką była Matylda Wasylewicz. W 1920 roku szkoła uzyskała organizację czteroklasową, w której zajęcia prowadziło czterech nauczycieli. Językiem nauczania był język polski. W latach 1939-1944 szkołę przeniesiono do Domu Ludowego. W czasie okupacji kierownikiem placówki była Łucja Świetlicka. Dom wraz ze szkołą i całą jej dokumentacją spłonął w czasie ataku banderowców 31 grudnia 1945 roku. W 1955/56 budynek szkoły wyremontowano. 28 czerwca 1958 roku rozpoczęto budowę nowej szkoły podstawowej. Budynek oddano do użytku 9 grudnia 1961 roku.

Po przeprowadzeniu reformy rolnej w dworze Gniewoszów urządzono w 1945 roku Roczną Szkołę Przysposobienia Rolniczego. Działała ona niedługo. W latach 1951-1953 pomieszczenia dworsko-pałacowe służyły jako magazyn jęczmienia potrzebnego do produkcji piwa przez zarszyński browar. W okresie 1957-1958 obiekt należał do Kółka Rolniczego w Nowosielcach. Rok później ponownie uruchomiono Szkołę Rolniczą.

W Nowosielcach przy drodze głównej znajduje się zespół dworski należący w przeszłości do rodziny Gniewoszów. Został wzniesiony około 1900 roku. Jest on otoczony rozległym parkiem. Znajduje się tam Zespół Szkół Rolniczych. W parku otaczającym dworek rosną trzy jesiony, których wiek to około 190 lat. Zostały one uznane za pomniki przyrody. Następnym pomnikiem przyrody jest liczący ok. 290 lat dąb szypułkowy.

W Nowosielcach można zobaczyć również kościół rzymskokatolicki pod wezwaniem NMP Nieustającej Pomocy, kapliczkę Matki Boskiej i Józefa Cieśli z 1892r. ufundowaną przez właściciela Nowosielec Wiktora Gniewosza - naprzeciwko Zespołu Szkół Rolniczych, murowaną figurkę z 1850 r. z wizerunkiem Matki Boskiej przy starym cmentarzu oraz pomnik ku czci poległych żołnierzy czechosłowackich.

Anna Twardy

Na podstawie:

Ciupka J., „W gminie Zarszyn”, Krosno 2000.

Czytany 1337 razy
Więcej w tej kategorii: « Odrzechowa Pielnia »

Artykuły

Atrakcje w Dorzeczu Wisłoka

Ciekawe miejsca w Dorzeczu Wisłoka

Cerkwie, koscioły i cmentarze w Dorzeczu Wisłoka

Szlaki turystyczne w Dorzeczu Wisłoka

Szlaki rowerowe w Dorzeczu Wisłoka

Zabytki w Dorzeczu Wisłoka

Fauna w Dorzeczu Wisłoka

Flora w Dorzeczu Wisłoka

Filmy VIDEO HD

 

Kontakt

Beskidzki Portal Turystyczny wdorzeczuwisloka.pl Redaktor Naczelny Maciej Dufrat 502 920 384
 Potrzebujesz reklamy? ZADZWOŃ502 920 384