1 2 3 4

Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Europa inwestująca w obszary wiejskie.

Współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Osi 4 LEADER Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 w ramach działania 413 Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju.

Miejscowości

Wiadomości

środa, 07 styczeń 2015 11:43

Odrzechowa

Napisane przez 
Oceń ten artykuł
(0 głosów)

Odrzechowa jest miejscowością położoną w odległości 5 kilometrów na południe od Zarszyna.

Nazwa wsi brzmiała różnie. W 1438 roku stosuje się nazwę Odrzechow, w 1450 roku - Hodrzechowa, a od XVI wieku używa się już nazwy Odrzechowa. Istnieje kilka wersji pochodzenia tej nazwy. Według pierwszej opcji słowo to wywodzi się od ukraińskiego wyrazu "Odrex", czyli po polsku "Odrzech". Druga wersja przekazuje, że osadnicy z Odrzechowy pochodzili z "Traki" - dzisiejszej Bułgarii, których mieszkańców nazywano "odrisami" lub "odrichami". Trzecia możliwość to legenda opowiadająca o wsi porośniętej lasami, w których grasowali rozbójnicy, napadając na szlak handlowy prowadzący z Ukrainy do Rzymu. Zbójnicy napadali i okradali kupców, po rusku mówiło się, że "obdzierali i chowali". Ostatnia wersja podaje, że nazwę Odrzechowa nadali miejscowości "finikijcy", którzy na pastwiskach wypasali bydło, po fińsku mówiono, że "Odrechowi dla sigoti nad Wisłokiem", tzn. "pasza dla bydła nad Wisłokiem".

Miejscowość, na terenie której w 1979 roku znaleziono ślady z ery kamienia - toporki i noże, po raz pierwszy w dokumentach pojawiła się w 1419 roku. Lokowano ją na prawie wołoskim. Przywilej lokacyjny wydano po powstaniu osady. W inwentarzu z 1558 roku wspomniano o przywileju króla Władysława Jagiełły z 1420 roku, w którym zawarto informacje dotyczące uposażenia kniazia. W okresie reformacji mieszkańcy Odrzechowy byli dobrze ustosunkowani do Arianów. Sama wieś stała się ważnym ośrodkiem reformacji na ziemi rymanowskiej i krośnieńskiej.

Osadnikami wsi była głównie ludność wołosko-ruska. W 1565 roku znajdowało się w miejscowości około 120 zagród. Gospodarstwa należały do mieszkańców o nazwiskach Barna, Wowkowicz, Fidak, Migal, Zawojski, Siwik, Jurczak i Cypryk. W 1572 roku Żyd Abraham wybudował na 3 łanach wykarczowanego lasu kuźnicę żelazną, którą potem sprzedał za 600 złotych polskich Wawrzyńcowi Ryszowi, rymanowskiemu mieszczaninowi. Na początku XVII wieku tutejsza ludność nabywała zarszyńskie łąki graniczące z Beskiem, aby móc wypasać woły, których mieli około 150 sztuk. Za wypas każdych 6 wołów płacili po kurze, pół dnia orki i według dawnego targu 24 złote. Trawę, przeznaczoną do koszenia od strony Wisłoka kupowali ćwierciami. Za każdą ćwierć płacili po 20 złotych. Po skoszeniu i zebraniu siana i otawy, na polu wypasali woły, za co dwór pobierał opłatę w wysokości 40 florenów. W 1637 roku król Władysław IV obniżył opłatę za wyrąb lasów odrzechowskich do 5 małdrów owsa.

W 1656 roku szlachcic Ksawery Urbański z Goczowa nabył wieś od króla Jana Kazimierza. Nowy właściciel zajmował się produkcją cegły, z której zbudował młyn, browar, stajnie, tartak, spichlerz i karczmę usytuowaną przy drodze z Rymanowa do Bukowska. Pod koniec XVII wieku większość mieszkańców była grekokatolikami. Początek XVIII wieku to lata klęski i upadku w historii wsi. Od 1705 do 1710 roku panowała tutaj epidemia dżumy, w 1728 roku nawiedziła Odrzechowę plaga szarańczy, która zniszczyła wszystkie plony, zaś w 1790 roku pożar spalił dwór, browar i kilka gospodarstw. Urbański wybudował nowy dwór. W 1823 roku powstała pierwsza szkoła, w której uczył Wiesław Siwik, a później jego syn Jan Siwik. W 1842 roku właściciel wsi Franciszek Urbański ożenił się z Zofią Genowefą Skórską, córką dziedziców z Rymanowa. W 1856 roku wybudowano nową szkołę z inicjatywy Iwana Ławrowskowa i Urbańskich, którzy zobowiązali się do corocznej darowizny na opał dla szkoły. W 1862 roku nauczycielem został Andriej Duda, założyciel chóru przy cerkwi. W 1865 roku kolejnym nauczycielem został Iwan Cupryk. W 1867 roku posłem do parlamentu austriackiego został mieszkaniec Odrzechowy, Stefan Zeńczak. W 1884 roku wybudowano murowaną szkołę, prace wykonał Mikołaj Migal. Uczęszczało wtedy do placówki ponad 200 uczniów. W 1898 roku założono we wsi czytelnię "Proświta" i sklep, a także kasę pożyczkową "Rajfenzena", w której okoliczna ludność zaciągała kredyty na zakup ziemi, budowę gospodarstw i domów. Kasa, sklep i czytelnia mieściły się w domu gromadzkim. W 1900 roku nauczycielem tutejszej szkoły mającej 2 klasy został Paweł Nycz. W 1904 roku w domu pisarza Iwana Cupryka, który wyjechał do Zboisk utworzono pocztę. W 1910 roku w pomieszczeniach poczty utworzono trzecią klasę. W 1914 roku uczniów było 450. W 1923 roku funkcjonowało 5 klas, zaś w 1927 roku - 7 klas. W 1933 roku kierownikiem szkoły został Tadeusz Kurij. W 1937 roku kupiono plac pod budowę nowej szkoły na tzw. Griadach, którą ukończono rok później.

Kolejnymi właścicielami miejscowości byli Morawscy. Krakowski adwokat, Władimir Morawski otrzymał od swojego pracodawcy Urbańskiego dwór w Pastwiskach, okoliczne lasy i ziemię jako nagrodę za wygrany proces z mieszkańcami Odrzechowy. Wkrótce przejął całą wieś i ożenił się z panną Leszczyńską. Ostatnimi posiadaczami miejscowości byli wspólnie Jan Morawski, Helena Rusocka, Zofia Rusocka i Zygmunt Rusocki. W 1912 roku w miejscu spichlerza powstał budynek kancelarii gromadzkiej, w którym po roku utworzono szkołę tkacką z 3 warsztatami i etatowym nauczycielem.

Niektórzy mieszkańcy decydowali się na wyjazd do Ameryki w poszukiwaniu pracy zarobkowej. Dzięki przesyłanym pieniądzom we wsi budowano nowe domy, kupowano lepsze ubrania, posyłano dzieci do szkół. Do Odrzechowy docierały gazety, zaś przy czytelni funkcjonowała biblioteka.

W czasie I wojny światowej wieś została zniszczona, wielu mieszkańców zginęło, w tym dzieci. W 1923 roku utworzono chór, który występował w czasie uroczystości kościelnych i państwowych. W 1927 roku zakupiono pierwsze radio.

Po wybuchu II wojny światowej w 1943 roku oddział gestapo zrabował duże ilości zboża i zwierząt, a 70 chłopów wywieziono do Oświęcimia. W sierpniu 1944 roku linia frontu znalazł się w okolicach Zarszyna. Niemcy wycofali się do Odrzechowy i Beska. Żołnierze niemieccy we wsi przebywali do 20 września 1944 roku. W tym czasie rabowali mienie odrzechowskiej ludności. Mieszkańców zmusili do kopania okopów i transzej - trzech długich rowów strzelniczych. 18 sierpnia 1945 roku miało miejsce we wsi starcie z 30 banderowcami, którzy ponieśli klęskę, zaś 18 września część uciekła do Rymanowa. W wyniku potyczek dużo osób zostało rannych i zabitych. Dopiero 7 września 1946 roku do wsi przybyli żołnierze batalionu Wojska Polskiego, którzy zmusili ludność ukraińską do wysiedleń. Z miejscowości opuszczono około 500 gospodarstw ukraińskich. Pozostało tylko 100 zagród.

Po wysiedleniach Odrzechowę ominęła parcelacja gruntów. Skarb Państwa przejął posiadłości Heleny Rusockiej - 285 ha i Jana Morawskiego - 489 ha w Odrzechowie oraz ziemie należące do Zofii Rusockiej - 144 ha i Zygmunta Rusockiego - 148 ha w Pastwiskach-Odrzechowie. Majątek po Janie Potockim z Rymanowa w Odrzechowie składał się ze spichlerzy, gorzelni i obory. Całość przejął Zootechniczny Zakład Doświadczalny.

W kolejnych latach nastąpił rozwój gospodarczy. Wieś zaczęła się rozrastać. Naprawiono i utwardzono drogi, zaczęły kursować autobusy. W latach 1985-1987 wybudowano gazociąg, a w 1990-1995 Wiejski Dom Kultury i Ośrodek. W 1995 roku powstał Społeczny Komitet Pomocy Szkole Podstawowej, który zadecydował o rozbudowie szkoły. Do starego budynku dobudowano nowy budynek dydaktyczny i salę gimnastyczną. W pracach pomagali mieszkańcy.

Według spisu z 1565 roku w Odrzechowie mieszkało około 600-700 osób, istniało 120 gospodarstw. W 1900 roku liczba mieszkańców wynosiła 2341 osób, w tym ponad 400 dzieci w wieku szkolnym. Według spisu z 1931 roku we wsi mieszkało 2559 osób.

W Odrzechowie zachował się dworek Morawskich z II połowy XIX wieku i cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem Jana Chrzciciela z 1813 roku, która po II wojnie światowej zaczęła pełnić funkcję kościoła rzymskokatolickiego. W środku można zobaczyć malowany ikonostas z 1870 roku. Świątynię otacza mur z dzikiego kamienia. Z bramą cmentarną połączono murowaną dzwonnicę z ok. 1850 roku.

Anna Twardy

Opis na podstawie następującej książki:

Ciupka J., W gminie Zarszyn, Krosno 2000.

Czytany 1337 razy
Więcej w tej kategorii: « Jaćmierz Nowosielce »

Artykuły

Atrakcje w Dorzeczu Wisłoka

Ciekawe miejsca w Dorzeczu Wisłoka

Cerkwie, koscioły i cmentarze w Dorzeczu Wisłoka

Szlaki turystyczne w Dorzeczu Wisłoka

Szlaki rowerowe w Dorzeczu Wisłoka

Zabytki w Dorzeczu Wisłoka

Fauna w Dorzeczu Wisłoka

Flora w Dorzeczu Wisłoka

Filmy VIDEO HD

 

Kontakt

Beskidzki Portal Turystyczny wdorzeczuwisloka.pl Redaktor Naczelny Maciej Dufrat 502 920 384
 Potrzebujesz reklamy? ZADZWOŃ502 920 384